Budynki bezemisyjne (ZEB) – czy Twoje projekty są gotowe na zmiany?

Rok 2026 w polskim budownictwie to nie tylko kolejna data w kalendarzu legislacyjnym. To moment zmiany paradygmatu. Przechodzimy z epoki energooszczędności (nZEB) do ery bezemisyjności (ZEB). Dla architektów, inspektorów nadzoru i inwestorów oznacza to konieczność całkowitego przemodelowania procesu projektowego. Kocioł gazowy staje się historią, a fasada budynku przestaje być tylko ścianą – staje się elektrownią. Jak przygotować się na standard „zero emission buildings Polska” i uniknąć projektowania obiektów, które w momencie oddania do użytku będą już przestarzałe?

W środowisku branżowym od dawna dyskutujemy o Warunkach Technicznych (WT 2021), ale prawda jest taka, że standard nZEB (nearly Zero Energy Building) był tylko preludium. Prawdziwe wyzwanie nadchodzi wraz z pełną implementacją znowelizowanej dyrektywy EPBD (Energy Performance of Buildings Directive). Budynki bezemisyjne to nie pieśń odległej przyszłości – to wymóg, który dla nowych budynków użyteczności publicznej stanie się faktem już za kilkanaście miesięcy.

W tym eksperckim opracowaniu, przygotowanym przy wsparciu zespołu inżynierów Soltech Energy, rozkładamy na czynniki pierwsze definicję ZEB, analizujemy nowe wymagania techniczne i pokazujemy, jak w praktyce zintegrować fotowoltaikę z architekturą, by spełnić rygorystyczne normy emisji.

Czym dokładnie są ZEB budynki bezemisyjne według nowej dyrektywy EPBD?

Definicja ZEB (Zero Emission Building) jest znacznie bardziej rygorystyczna niż to, do czego przyzwyczaiły nas obecne przepisy. Zgodnie z art. 11 znowelizowanej dyrektywy EPBD, budynek bezemisyjny to obiekt o bardzo wysokiej charakterystyce energetycznej, który wymaga znikomej ilości energii, a ta, która jest potrzebna, musi pochodzić w całości ze źródeł odnawialnych.

Kluczowa różnica polega na podejściu do emisji dwutlenku węgla. Standard ZEB wprowadza zakaz emisji dwutlenku węgla z paliw kopalnych na miejscu (on-site). Oznacza to definitywny koniec ery kotłów gazowych, olejowych czy węglowych w nowym budownictwie. Nawet najnowocześniejszy kocioł kondensacyjny nie spełni definicji budynku bezemisyjnego, ponieważ generuje emisję w miejscu spalania.

Dla projektanta oznacza to, że budynek musi stać się aktywnym elementem systemu energetycznego. Nie wystarczy już tylko „dobrze zaizolować”. Budynek musi produkować energię, magazynować ją i inteligentnie zarządzać jej zużyciem, współpracując z siecią elektroenergetyczną.

Harmonogram wdrażania standardu ZEB w Polsce

Warto mieć świadomość kalendarza, który narzuca Unia Europejska:

• Od 2028 roku: Wszystkie nowe budynki będące własnością władz publicznych muszą być bezemisyjne (wcześniejsze plany wskazywały nawet na rok 2026 dla części obiektów, co wciąż może być wymogiem w konkursach dotacyjnych np. z KPO czy FEnIKS).
• Od 2030 roku: Wszystkie nowe budynki (w tym mieszkalne jednorodzinne i wielorodzinne) muszą spełniać standard ZEB.

Inwestorzy komercyjni i samorządowi, którzy planują inwestycje z cyklem realizacji 2-3 letnim, muszą już dzisiaj projektować w standardzie ZEB, aby uniknąć ryzyka tzw. „aktywów osieroconych” (stranded assets) – budynków, które tuż po wybudowaniu będą wymagały kosztownych modernizacji, by spełnić wymogi taksonomii UE.

Jakie są różnice między nZEB, ZEB a domem pasywnym?

Wielu inwestorów myli te pojęcia, traktując je zamiennie. To błąd, który może kosztować miliony na etapie wykonawczym. Standard ZEB wymagania stawia w innym miejscu niż dom pasywny. O ile dom pasywny skupia się na ekstremalnym ograniczeniu zapotrzebowania na ciepło (termos), o tyle ZEB kładzie nacisk na zerową emisję i bilansowanie energii źródłami odnawialnymi.

Wniosek dla projektantów jest jasny: ZEB to hybryda wysokiej efektywności energetycznej (zbliżonej do pasywnej) z obowiązkową "elektrownią" na dachu lub elewacji.

Jakie parametry techniczne muszą spełniać budynki ZEB w Polsce?

Choć polskie rozporządzenie wdrażające dyrektywę jest jeszcze w fazie doprecyzowywania, kierunek zmian jest znany. Zero emission buildings Polska będą musiały sprostać zaostrzonym wskaźnikom EP (Energii Pierwotnej).

Eksperci przewidują, że graniczna wartość EP dla domów jednorodzinnych spadnie z obecnych 70 do ok. 60-63 kWh/(m²·rok). Może się to wydawać niewielką różnicą, ale przy eliminacji kotłów gazowych (które mają korzystny współczynnik nakładu nieodnawialnej energii pierwotnej w obecnych przepisach), osiągnięcie tego wyniku pompą ciepła zasilaną z sieci (gdzie prąd wciąż ma wysoki współczynnik w) będzie trudne bez własnej produkcji prądu.

Dlatego w projektach ZEB kluczowe stają się:

1. Współczynnik U przegród: Standard WT 2021 (U ściany = 0,20 W/m²K) staje się absolutnym minimum. W praktyce inwestorzy celują w U = 0,12-0,15, aby zmniejszyć moc urządzenia grzewczego.
2. Eliminacja mostków termicznych: Konieczność detalowania węzłów (balkony, attyki) na poziomie wykonawczym, z wykorzystaniem łączników izotermicznych.
3. Wentylacja: Wyłącznie mechaniczna z odzyskiem ciepła (rekuperacja) o sprawności > 85%. Wentylacja grawitacyjna w budynkach ZEB nie ma racji bytu ze względu na straty energii.

Jakie źródła energii są dopuszczalne w budynkach bezemisyjnych?

Dyrektywa EPBD jasno określa hierarchię źródeł energii dla budynków ZEB. Projektant instalacji sanitarnej ma do wyboru ograniczony, ale nowoczesny katalog rozwiązań. Paliwa kopalne są wykluczone. Co zatem pozostaje?

1. Energia odnawialna wytwarzana na miejscu (On-site):To fundament. Fotowoltaika zintegrowana z budynkiem (BIPV) lub klasyczna instalacja dachowa, kolektory słoneczne, a w sprzyjających warunkach – małe turbiny wiatrowe.
2. Energia ze źródeł odnawialnych wytwarzana w pobliżu (Nearby):Jeśli działka jest zacieniona lub budynek ma mały dach (np. wieżowiec), energia może pochodzić z lokalnej instalacji, np. przypisanej do budynku farmy PV w ramach spółdzielni energetycznej.
3. Efektywny system ciepłowniczy:Ciepło z sieci miejskiej jest dopuszczalne, pod warunkiem, że system ciepłowniczy spełnia kryteria „efektywnego” (wysoki udział OZE lub ciepła odpadowego). To ważna furtka dla budynków w gęstej zabudowie miejskiej.
4. Energia z sieci elektroenergetycznej:Dopuszczalna do zasilania pomp ciepła, ale bilansowana produkcją własną.

Ważne: Hybrydowe pompy ciepła (z modułem gazowym) nie spełnią wymogu ZEB, chyba że moduł gazowy będzie zasilany wyłącznie biometanem lub zielonym wodorem, co w warunkach roku 2026 może być trudne do udowodnienia i kosztowne w eksploatacji.

Dlaczego fotowoltaika jest sercem standardu ZEB?

W Soltech Energy obserwujemy, że fotowoltaika w projektach ZEB przestaje być "dodatkiem", a staje się elementem konstrukcyjnym i instalacyjnym. Bez własnej produkcji energii elektrycznej, zbilansowanie wskaźnika EP do poziomu < 63 kWh/(m²·rok) przy ogrzewaniu elektrycznym (pompy ciepła) jest w polskich warunkach niemal niemożliwe.

Rola BIPV (Building Integrated Photovoltaics)

Dla architektów największym wyzwaniem jest estetyka. Tradycyjne panele na dachu skośnym to standard, ale co z biurowcami czy budynkami o płaskich dachach zajętych przez centrale wentylacyjne?

Tutaj wkracza technologia BIPV, którą w Soltech Energy wdrażamy coraz częściej w obiektach komercyjnych.

• Fasady fotowoltaiczne: Panele zastępują elewację wentylowaną. Mogą imitować kamień, drewno lub być w pełni czarne (Full Black).
• Szkło fotowoltaiczne: Żaluzje (lamelki) w oknach biurowców, które produkują prąd i jednocześnie ograniczają przegrzewanie się pomieszczeń (zmniejszając zapotrzebowanie na chłodzenie).
• Zadaszenia i wiaty: Carporty na parkingach przed urzędami czy firmami to idealne miejsce na "wyniesienie" produkcji energii poza obrys dachu budynku.

Integracja PV na etapie koncepcji architektonicznej pozwala uniknąć problemów z zacienieniem czy prowadzeniem tras kablowych, które są zmorą projektów, gdzie fotowoltaika jest "doklejana" na końcu.

Jak skutecznie zintegrować PV z pompami ciepła i magazynami energii?

Budynek bezemisyjny musi być inteligentny. Produkcja energii ze słońca nie pokrywa się czasowo z zapotrzebowaniem na ciepło. Dlatego kluczem do sukcesu ZEB jest magazynowanie i zarządzanie energią (HEMS/EMS).

1. Magazynowanie energii elektrycznej:W 2026 roku magazyn energii to standard w projektach ZEB. Pozwala on na przechowanie nadwyżek z południa i wykorzystanie ich wieczorem (np. do oświetlenia czy zasilania RTV/AGD). W Soltech Energy rekomendujemy skalowanie magazynów tak, aby zapewniały min. 4-6 godzin autonomii budynku.
2. Magazynowanie ciepła (bufor):Pompa ciepła powinna być sterowana w taki sposób, aby pracowała najintensywniej wtedy, gdy instalacja PV generuje darmowy prąd (tzw. przegrzewanie bufora CWU lub podłogówki). To naturalny "magazyn energii", znacznie tańszy niż baterie litowo-jonowe.
3. Krzywa grzewcza a produkcja:Projektanci instalacji muszą dobierać pompy ciepła o szerokim zakresie modulacji, które mogą współpracować z inwerterami PV. Protokół SG Ready (Smart Grid Ready) to absolutne minimum w specyfikacji urządzeń dla ZEB.

Przyszłość certyfikacji: Ślad węglowy (GWP) w świadectwach od 2028 roku

To temat, który wciąż jest bagatelizowany, a stanowi największą rewolucję w wycenie nieruchomości. Dyrektywa EPBD wprowadza obowiązek raportowania wskaźnika GWP (Global Warming Potential) – czyli śladu węglowego budynku w całym cyklu życia (LCA).

• Od 2028 roku: Obowiązek ten obejmie nowe budynki o powierzchni > 1000 m².
• Od 2030 roku: Wszystkie nowe budynki.

Co to oznacza dla architekta i inwestora?

Budynek ZEB musi być nie tylko niskoemisyjny w eksploatacji (węgiel operacyjny), ale też zbudowany z materiałów o niskim śladzie węglowym (węgiel wbudowany). Beton, stal i styropian mają wysoki ślad węglowy. Drewno, wełna mineralna czy szkło piankowe – niższy.

W praktyce, projektując biurowiec czy szkołę w 2026 roku, trzeba już liczyć LCA. Jeśli budynek będzie miał wysoki wskaźnik GWP, może mieć problem z uzyskaniem finansowania bankowego (zielone obligacje, kredyty ESG) lub jego wartość rynkowa będzie niższa dla funduszy inwestycyjnych, które muszą raportować swój wpływ na klimat.

Fotowoltaika odgrywa tu podwójną rolę. Choć sama produkcja paneli ma pewien ślad węglowy, to "spłaca się" on w ciągu 1-2 lat produkcji czystej energii. W bilansie 50-letnim cyklu życia budynku, instalacja OZE drastycznie obniża całkowity ślad węglowy (GWP) inwestycji.

Podsumowanie: Jak nie przespać zmiany?

Standard ZEB to wyzwanie inżynieryjne i finansowe, ale przede wszystkim szansa na budowę obiektów odpornych na przyszłość. Budynki bezemisyjne są tańsze w eksploatacji, zdrowsze dla użytkowników i zachowują wyższą wartość rynkową.

Dla architektów i gmin kluczowe jest partnerstwo z firmami, które rozumieją ten ekosystem. W Soltech Energy nie tylko dostarczamy panele. Pomagamy projektantom dobrać technologię BIPV, wykonujemy symulacje uzysku energii potrzebne do charakterystyki energetycznej i doradzamy, jak spiąć instalację PV z pompą ciepła i magazynem, by budynek realnie, a nie tylko na papierze, był bezemisyjny.

Jeśli przygotowujesz projekt przetargowy lub inwestycję deweloperską na lata 2026+, skonsultuj się z nami. W Soltech Energy pomożemy Ci zoptymalizować energetycznie Twój budynek, zanim pierwsza łopata zostanie wbita w ziemię. Zapraszamy do kontaktu z nami.